Raporty i opinie

Gdzie są te Kaszuby?

Image link

Raport pt. Gdzie są te Kaszuby?, autorstwa Hanny Obracht-Prondzyńskiej i Cezarego Obracht-Prondzyńskiego, podejmuje próbę określenia stopnia zróżnicowania „intensywności kaszubskości” na terenie województwa pomorskiego. Autorzy postawili sobie za zadanie zbadanie, gdzie znajdują się obszary, które charakteryzują się najwyższym stopniem „ukaszubienia”, a gdzie występują takie, gdzie jest on znacząco niższy.

Twórcy raportu podkreślają, że te zwyczajne, z pozoru proste pytania, kim są Kaszubi, ilu ich jest, gdzie mówi się po kaszubsku i gdzie są Kaszuby, czyli gdzie mieszkają Kaszubi, mają złożony charakter i często dają niejednoznaczne odpowiedzi. W opracowaniu przyjęto założenie, że „Kaszuby” nie są pojęciem jednorodnym ani sztywno wyznaczonym terytorium, lecz raczej dynamicznym obszarem kulturowym, ukształtowanym przez różnorodne czynniki historyczne, społeczne i językowe.

Raport został sporządzony na podstawie dostępnych danych i źródeł różnego pochodzenia, odnoszących się do rozmaitych obszarów życia, prezentujących szeroką gamę aktywności kaszubskiej. Autorzy uwzględnili w raporcie również wyniki spisów ludności z lat 2002, 2011, 2021 oraz badania Marka Latoszka i Jana Mordawskiego, ukazujące podział na Kaszubów i pół-Kaszubów.

W efekcie powstał bardzo ciekawy i bogaty zestaw danych, które zostały naniesione na mapy i na końcu nastąpiło syntetyczne zestawienie, w wyniku którego pojawił się obraz obszaru zróżnicowanego pod względem „kaszubskiej intensywności”.

Co ciekawe, raport pokazuje, że kaszubskość występuje cały czas na tym samym terenie, jednak zauważa się, że się coraz bardziej zawęża i różnicuje.
Wyróżniają się tu gminy z powiatu kartuskiego, wejherowskiego, puckiego i bytowskiego, które nazwane zostały „rdzeniem” czy też „kaszubskim matecznikiem”. Otaczają je gminy, gdzie jest wysoki wskaźnik aktywności kulturalnej i edukacyjnej, a mimo to „kaszubskość” tam przygasa („kaszubska otulina”). Natomiast trzeci wytyczony obszar to tzw. „obwarzanek kaszubski”, do którego należą gminy na tzw. terenach nowych (przyłączonych do Polski po 1945 r.), jak również coraz bardziej dołączają tu gminy peryferyjne na południu, zachodzie, ale i na północy Kaszub.

W części końcowej raport zawiera konkretne konkluzje, wnioski i rekomendacje. Autorzy postulują m.in. potrzebę pogłębionych badań ilościowych na określonym terenie (powtórzenie badań zrealizowanych przez zespół M. Latoszka, tyle że przy wykorzystaniu najnowocześniejszych technik badawczych); rozwijanie kaszubskiej edukacji językowej, ale też edukacji etniczno-kulturowej; zintensyfikowanie działań na obszarach „gasnących” na rzecz kaszubskiego przebudzenia; kreowanie pozytywnego wizerunku w społeczności kaszubskiej wśród mieszkańców Pomorza, ale też i u tych przybywających do naszego regionu.